Félagið Málfrelsi hélt fund sl. laugardag undir yfirskriftinni: Er stjórnleysi á landamærunum að valda neyðarástandi á Íslandi?
Í inngangserindi sínu lagði Svala Magnea Ásdísardóttir, formaður félagsins, áherslu á að markmið Málfrelsis væri að skapa vettvang fyrir opna umræðu án þöggunar og fordóma. Hún tengdi umræðu um innflytjendamál á Íslandi við víðara samhengi orðræðu og hugtakanotkun í alþjóðlegu samhengi. Þar nefndi hún dæmi úr COVID-umræðunni og nú úr þjóðarmorðinu í Palestínu, þar sem hugtök á borð við „útlendingahatari“ eða „antisemítismi“ eru notuð sem vopn í upplýsingastríði til að þagga niður gagnrýni.
Þrír framsögumenn fluttu síðan erindi.
Fyrstur talaði Þórarinn Hjartarson, stjórnsýslufræðingur og þáttastjórnandi hlaðvarpsins Ein pæling. Hann hélt því fram að raunverulegt neyðarástand ríkti á landamærunum og benti á að vandinn væri hluti af stærra mynstri í Evrópu, þar sem innflytjendamál hefðu skapað pólitíska spennu og styrkt hægriöfl. Hann lagði áherslu á nauðsyn þess að ræða málin opinskátt án þess að stimpla fólk sem rasista.
Næst tók til máls Helga Vala Helgadóttir, lögmaður og fyrrverandi þingkona. Hún hélt því fram að veikleikar í íslenskum innviðum væru fyrst og fremst afleiðing pólitískra ákvarðana en ekki innflytjenda sjálfra. Hún benti á að innflytjendur héldu uppi mörgum lykilgeirum atvinnulífsins og að raunverulegi vandi samfélagsins væri vanrækt inngilding: skortur á tungumálakennslu, fræðslu og félagslegum stuðningi. Hún minnti á að sagan sýndi hvernig minnihlutahópar væru endurtekið gerðir að sökudólgum þegar samfélög stæðu frammi fyrir kreppu.
Þriðji framsögumaðurinn var Sóley Lóa Smáradóttir, framhaldsskólanemi og samfélagsrýnir. Hún deildi persónulegri reynslu af því að vera ung íslensk kona af erlendum uppruna. Sóley lagði áherslu á að inngilding þyrfti að vera gagnkvæmt ferli og að fjölbreytileiki væri framtíð Íslands. Hann gæti orðið styrkur samfélagsins ef fólk velur að byggja brýr fremur en veggi.
Að erindum loknum hófust pallborðsumræður með fulltrúum fimm stjórnmálaflokka á Alþingi: Dagbjörtu Hákonardóttur frá Samfylkingu, Grími Grímssyni frá Viðreisn, Kolbrúnu Baldursdóttur frá Flokki fólksins, Ingvari S. Birgissyni, lögmanni og aðstoðarmanni Jóns Gunnarssonar, fyrrum dómsmálaráðherra, fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, og Einari Jóhannesi Guðnasyni, varaþingmanni Miðflokksins.
Í umræðunum var meðal annars fjallað um fjölskyldusameiningar, íslenskukennslu, atvinnuþátttöku og samfélagsleg verkefni. Sumir lögðu áherslu á að setja skýrari reglur og ræða menningarlegar áskoranir á borð við heiðursmenningu, en aðrir töldu stærstu áskorunina felast í vanbúnum innviðum og skorti á raunverulegum inngildingaraðgerðum. Deilt var um hvort rétt væri að tala um „vandamál“ frekar en „verkefni“.
Áheyrendur tóku einnig þátt í umræðunni. Jasmina, stjórnmálafræðingur af erlendum uppruna, benti á mikilvægi þess að byggja umræðuna á staðreyndum og aðgreina skýrt á milli hópa: innflytjenda, flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd. Aðrir í salnum komu með spurningar og ábendingar, meðal annars um fjölskyldusameiningar, menningarmun, heiðursmenningu og aðgengi að íslenskukennslu.
Að lokum dró Þorsteinn Siglaugsson, varaformaður Málfrelsis, saman helstu atriði fundarins. Hann lagði áherslu á mikilvægi þess að skilgreina nákvæmlega hvað teljist raunverulegt vandamál og að horfa þurfi bæði til staðreynda og tilfinninga almennings. Hann minnti á að Ísland bæri ábyrgð sem hluti af alþjóðasamfélagi og að flóttafólk kæmi hingað vegna stríðs og áfalla sem Ísland hefði óbeint tekið þátt í. Í lokaorðum sínum undirstrikaði hann að verkefnið fram undan væri að stuðla að samheldni en ekki sundrungu sem var undirstrikað af fundarstjóra áður en fundi var slitið.
Hér er upptaka frá fundinum.
